Osoby zakładające jednoosobową działalność gospodarczą mają do wyboru trzy formy opodatkowania: skalę podatkową, podatek liniowy oraz ryczałt od przychodów ewidencjonowanych (z karty podatkowej mogą korzystać tylko ci przedsiębiorcy, którzy rozliczali się w ten sposób przed 2022 rokiem). Programiści często zastanawiają się nad ryczałtem, ale każda sytuacja wymaga indywidualnej analizy. Sprawdźmy zatem, na którą formę opodatkowania zdecydować się w branży IT. 

Dlaczego wybór odpowiedniej formy opodatkowania jest ważny?

Wybór formy opodatkowania to jedna z kluczowych decyzji biznesowych, ponieważ decyduje o wysokości przyszłych zobowiązań podatkowych, wysokości składki zdrowotnej oraz kosztach księgowości. Można w ten sposób zaoszczędzić nawet do kilkudziesięciu tysięcy złotych rocznie, więc nie warto podejmować decyzji zbyt pochopnie i bez konsultacji z księgową czy doradcą podatkowym. Współpraca ze specjalistą jest wskazana również ze względu na odpowiednie zarządzanie ryzykiem podatkowym, ponieważ optymalizacja podatkowa w IT często staje się przedmiotem zainteresowania organów podatkowych. Szczególnie ryzykowny jest ryczałt, o czym piszemy w dalszej części artykułu. 

Co należy wziąć pod uwagę przy wyborze formy opodatkowania?

Osoby stojące przed wyborem formy opodatkowania powinny uwzględnić następujące czynniki:

• wysokość kosztów w relacji do przychodów;
• przewidywalna wysokość dochodów;
• możliwość skorzystania z ulg podatkowych;
• możliwość wspólnego rozliczania z małżonkiem;
• zasady naliczania składki zdrowotnej;
• plany rozwoju firmy. 

Przy wyborze formy opodatkowania ważny jest również poziom skomplikowania księgowości, ponieważ zależą od tego koszty obsługi księgowej. 

Forma opodatkowania dla programisty - porównanie

Programiści często są zainteresowani ryczałtem ze względu na preferencyjne stawki podatku, jednak warto wziąć pod uwagę również pozostałe formy opodatkowania: skalę podatkową (zasady ogólne) i podatek liniowy. Porównajmy je. 

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Przedsiębiorcy na ryczałcie opłacają podatek od przychodu, a nie od dochodu. W praktyce oznacza to uproszczoną księgowość, ponieważ ewidencjonowanie ogranicza się głównie do notowania przychodów. Jednak z drugiej strony, nie można obniżyć obciążeń podatkowych o wydatki firmowe (koszty uzyskania przychodu) ani ulg rozliczanych od dochodu (IP Box, B+R). Stawki podatku na ryczałcie zależą od klasyfikacji usługi według PKWiU (Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług). 

Programistów najczęściej obowiązuje stawka 12%, jednak niektóre usługi w IT mogą być objęte stawką 8,5%, 14% lub 15%. Zastosowanie stawki 8,5% jest ryzykowne, ponieważ jest ona przeznaczona dla usług niezwiązanych z programowaniem. W przypadku programisty fiskus może zakwestionować stawkę 8,5%, dlatego prowadzenie księgowości w IT - nawet w przypadku ryczałtu - wymaga skrupulatnego podejścia do prowadzenia ewidencji i dokumentowania działalności. 

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych w pigułce:

• nie można rozliczać się z małżonkiem;
• nie można odliczać ulgi na dzieci;
• nie można odliczać ulg często stosowanych w IT (IP Box, B+R);
• nie można odliczać kosztów związanych z prowadzeniem firmy;
• można odliczać niektóre ulgi (np. IKZE, internet, cele rehabilitacyjne);
• można odliczyć od przychodu 50% składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składki na ubezpieczenie społeczne;
• składka zdrowotna wynosi 9%, przy czym podstawa wymiaru zależy od rocznego przychodu. 

Podatek liniowy 

W podatku liniowym opodatkowaniu podlega dochód przedsiębiorcy, czyli przychód pomniejszony o wydatki związane z prowadzeniem działalności (tzw. koszty uzyskania przychodu). W podatku liniowym nie ma progów dochodowych - stawka podatku wynosi zawsze 19% niezależnie od wysokości dochodu. Programista może obniżyć zobowiązanie podatkowe o takie koszty jak zakup sprzętu komputerowego, zakup oprogramowania czy składki na ubezpieczenie społeczne czy składkę zdrowotną (do ustawowego) limitu, której stawka wynosi 4,9% od dochodu. Dodatkowo może korzystać z różnych ulg podatkowych, w tym popularnej w IT ulgi IP Box. Co ważne, przedsiębiorca rozliczający się podatkiem liniowym nie może rozliczać się wspólnie z małżonkiem. 

Skala podatkowa (zasady ogólne)

W odróżnieniu od podatku liniowego w skali podatkowej występują dwa progi podatkowe: do 120 000 zł i od 120 000 zł. W przypadku dochodu nieprzekraczającego 120 000 zł stawka podatku wynosi 12%, natomiast po wejściu w drugi próg podatkowy należy zastosować stawkę 32% dla nadwyżki powyżej 120 000 zł. Podstawę opodatkowania stanowi przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu (np. zakup sprzętu, leasing, oprogramowanie). Ponadto w skali podatkowej występuje kwota wolna od podatku (obecnie 30 000 zł), a podatnik może korzystać z wielu ulg podatkowych, w tym ulgi na dzieci czy ulgi IP Box. Przedsiębiorca może również rozliczać się wspólnie z małżonkiem. Składka zdrowotna na zasadach ogólnych wynosi 9% od dochodu.

Ryczałt, podatek liniowy, skala podatkowa - co powinien wybrać programista?

Każda sytuacja wymaga indywidualnej analizy, dlatego trudno odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie. Skala podatkowa jest korzystna głównie przy niskich i średnich zarobkach, zwłaszcza gdy programista może korzystać z ulg i rozliczać się z małżonkiem, który nie zarabia lub osiąga niskie dochody. Programiści o wysokich dochodach zazwyczaj wybierają podatek liniowy lub ryczałt. Wybór ryczałtu jest uzasadniony szczególnie przy niskich kosztach prowadzenia działalności i gdy przedsiębiorca nie może korzystać z ulg podatkowych (np. IP Box) ani rozliczać się z małżonkiem o niskich dochodach. Z kolei podatek liniowy wiąże się z wyższą stawką podatku, jednak nie ma tutaj ryzyka błędnego ustalenia stawki jak w ryczałcie. Ponadto ten model sprawdzi się u programistów, którzy ponoszą wysokie koszty prowadzenia firmy i kwalifikują się do ulg podatkowych. 

Artykuł został zweryfikowany pod kątem merytorycznym przez specjalistów od księgowości IT - Krajową Kancelarię Rachunkową.